Masanın üzerinde kahve fincanı, malum markalı su termosu, itinayla düzenlenmiş bir laptop köşesi, şirket logosu görünen bir not defteri ya da camdan yansıyan kent manzarası… Bunların hepsi, hayatımızı işgal eden sıradan bir mesai gününden daha fazlasını anlatıyor. Sadece taze demlenmiş kahve kokusunu değil birebir vakitte yeni çalışma rejiminin ideolojik nüvelerini de taşıyor.
Sosyal medyada karşımıza çıkan, hepsi birbirinin kopyasıymış üzere görünen lakin başrolleri değişen ve gün geçtikçe de görünürlüğü artan “ofiste bir günüm” paylaşımları hem üreticileri hem de izleyicileri için “cazip” bir içerik olmaya devam ediyor. İş hayatının yorucu yahut gerilimli taraflarını değil, parıltılı ve estetize edilmiş yüzünü sergileyen bu içeriklerde kimse “uzun bir toplantıdan çıktım, çok başım ağrıyor” demiyor mesela. Bunun yerine, çağdaş bir ofis masası ya da şık bir kahve köşesiyle, çalışmanın da “stil sahibi” bir şey olduğu bildirisi veriliyor. Cam ofisten gün batımı görüntüsü paylaşmak, “benim işim bu türlü havalı bir yerde” ve “burada çalışmak çok keyifli” demenin dijital yolu oluyor.
Belki de sahiden iş hayatı böyledir, biz de kendimizi “geliştiremediğimiz” ya da “başarısız” çalışanlar olduğumuz için bu kadar hoş yerlerde çalışamıyor ve keyifli bir ofis günü geçiremiyoruzdur. Bu usul paylaşımlara da kıskançlıkla yaklaştığımız için “hate stalk” yapmaya devam ediyoruzdur? Ne yazık ki birinci bakışta saf ve eğlenceli görünen bu görüntüler, gerçek hayata döndüğümüzde geç devir kapitalizminin çalışma kültürünü nasıl parlatıp paketlediğinin canlı birer örneğini oluşturuyor: “Sevdiğin işi yap. Yaptığın işi sev.”
Kim hakikaten pencereden süzülen gün ışığında, masa üstü bomboş halde ve gerilim altında olmadan çalışabiliyor ki? Çoğumuzun masası kablo yığınları, post-itler, soğumuş berbat kahvelerle, başı da “bugünün mesaisi kazasız belasız bitecek mi, meskene vakitlice gidebilecek miyim, yarınki toplantıyı atlatabilecek miyim, kirayı ödeyebilecek miyim?” üzere gerilim yüklü sorularla dolu.
Bugünün ofisleri, Marx’ın betimlediği fabrikalardan çok da farklı değil. Tek fark tahminen de şu: burada emeğin sömürüsü, kahve kokusuna ve estetik filtrelere bulanmış halde karşımıza çıkıyor. Yani günümüzde artı-değer sadece üretimde değil birebir vakitte Instagram estetiğinde de üretiliyor. Çalışanlar da emeğinin sömürüsünü estetize ederek tekrar deverana sokuyor. İçeriği üreten, canlı emeğinden koparken bu kopuşu görünmez kılan gündelik küçük memnunlukları dijital vitrine çıkarıyor. Yorgunluk ve tükenmişlik, bir Instagram filtresiyle anında kayboluyor. Emeğin yükü görünmez hale gelirken işin kendisinin yarattığı tükeniş, küçük hazlarla süslenip bir performans üzere sunuluyor. Çalışanlar da emeğin içinden değil emeği çevreleyen küçük objelerden tat almaya çalışıyor. Günün sonunda bu akım, çalışmayı “zorunluluk” değil “tatlı bir yolculuk” üzere gösteriyor.
Bu paylaşımların en somut faydayı patronlara sağladığını elbette söyleyebiliriz. Adaletsiz fiyat siyasetleri, mobbingler, liyakatsiz idare biçimleri yahut haksız işten çıkarmalarıyla konuşulması gereken birçok şirket, bu içerikler sayesinde “iyi patron markası” olarak görünmek için maliyetsiz bir imkana sahip olurken kapitalizmin “mutlu çalışan” ideolojisi tekrar üretiliyor. Yani görünürlükten doğan artı-değer çalışanlara geri dönmezken, bilakis patronun kâr oranına eklenmeye devam ediyor. Bu paylaşımların, şirketlerin çıkarlarını, çalışanlarının duygusal emeği üzerinden pazarlayan bir ideolojik aygıt fonksiyonu gördüğünü söylemek herhalde yanlış olmaz.
Ofis paylaşımlarının altındaki en kapalı katman ise Bourdieu’nun “ayrım” kavramını hatırlatıyor. Cam ofislerden görüntülü toplantı odaları paylaşmak, belirli bir statüye işaret ediyor. Daha sade ancak minimalist kareler ise kültürel sermayenin bilindik gösterisi oluyor. Yani her fotoğraf ya da görüntü aslında “ben kimim, hangi sınıfta yer alıyorum?” sorusuna sessiz bir yanıt taşıyor.
Elinde kahveyle çekilmiş bir “selfie” sırf kahveyle ilgili değil. O kareyle birlikte şu ileti da veriliyor: “Ben üretkenim, tempolu bir iş hayatım var, çağdaş dünyaya aitim.” Takipçiler için bu, hem itibar hem de hayranlık uyandıran bir imaj yaratıyor. Bir fabrikadaki emekçi üretim bandındaki yorgunluğunu toplumsal medyada “estetik” hale getiremezken, birtakım beyaz yakalı çalışanlar işini bir “yaşam tarzına” çevirebiliyor. Görünmez eşitsizlikler kendini yine üretmeye devam ederken çalışmak sırf ekonomik bir faaliyet değil tıpkı vakitte bir gösteri, bir performans ve bir kültürel söz biçimi haline gelmiş durumda. Toplumsal medya ise elbette bu benzersiz performansların en bilinen sahnesi.
Belki de içeriği üretenin de kendine itiraf edemediği ya da kendisine anlatılması gereken bir öyküsü vardır. Tahminen de “yabancılaşma” dediğimiz şey, bu çağın araçlarıyla bu formda gerçekleşiyordur. Hiçbir tat almadan sürdürdüğü işini evvel kendisi için cazip hale getirip kahve köpüğü, ofis görüntüsü ve öğlen yemeği tabağının estetiğinden medet umanların isyanı ise tahminen çok yakındır. İzleyeceğimiz performanslar ise aldıkları “beğeni” sayısı yerine kazandıkları haklarla konuşulur olacaklardır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
