Ayvalık Sinema Festivali’nde bu yıl birçok güzel sinema gördük. Bu sinemaların hepsini muhakkak bir yere koymak mümkün. Lakin herhalde sinemada uzun vakittir Oliver Laxe’in üçüncü kurmaca uzun metrajı Sırat (Sirāt, 2025) kadar kendi biçiminde sınıflandırılması güç bir yapıt görülmemiştir. Yeryüzü cehenneminde bir “sabbat”ı andıran bu sinemanın sonunda baş dönmesi hissediyorsunuz ve ateşli, neredeyse histerik bir halin eşlik ettiği derin külfetin bıraktığı şaşkınlık kolay kolay dinmiyor.
Oliver Laxe, Mimozalar (Mimosas, 2016) ve Yangın Yeri (O que arde, 2019) sinemalarıyla esasen etkileyiciydi ancak burada üçlü bir sıçrama yapıyor, hafif bozuk bir yolu zahmetle kaldırabilecek bir kamerayla aşılmaz dağları aşmayı göze alıyor. Sadece açılışı bile Sırat‘ı Batı ile dünyanın geri kalanı ortasındaki karşılaşmanın/çarpışmanın köklerine yanlışsız gizemli bir seyahat olarak kayda geçirmeye kâfi: Güney Fas’ın kızıl, çıplak kayaları ve dağları, hoparlörlerden yükselen, küçük bir dağı andıran kasaların üzerinden “geri tepen” sentetik bir basla sarsılıyor. Tabiat tahminen de çizik yiyor, aşınıyor; “barışçıl” bir Batı dünyasının —gece gündüz ayırt etmeden, aralıksız dans eden “raver” sürülerinin— istilasıyla. Ortada bir karavanın gerisinde ya da yerde buldukları derme çatma bir yatakta kestirmek için yığılıp kalıyorlar. Onlarca, yüzlerce kişi; hepsi Avrupalı. Issız çölde seyahatin özünü arıyorlar. Beat jenerasyonunun hafızasında efsaneleştirilmiş Tanca’nın hâlâ mümkün olduğuna dair romantik bir hayalin peşindeler.
Oliver Laxe, ezici, bunaltıcı genel planlardan kaçınmıyor, güya rejinin orada hükmedilen değil hükmeden taraf olduğunu tekrar hatırlatmak için. Fakat ter içinde dans eden bu kalabalığın ortasında dolaşan bir terslik var (“Müzik değil dans kıymetlidir,” diyecek ileride karakterlerden biri); isimleri Luis ve Esteban. Birincisi orta yaşlı, göbeği belirmeye başlamış, bakışları melankolik bir adam; ikincisi bir çocuk, Luis’in oğlu. Sadık dişi köpekleri Pipa eşliğinde, beş ay evvel bir rave’de kaybolan Mar’ın —Luis’in kızı, Esteban’ın kız kardeşi— fotoğraflarını dağıtarak bu insan selini arşınlıyorlar.
Atmosferik bir dramın, kaybolan genç bir kızın arandığı aile dramıyla birleşmesi mi? Oliver Laxe kartları karıştırmayı seviyor; o denli ki, seyirci her türlü türsel kanının bir bulut üzere dağılıp ufukta yok olmaya yazgılı olduğu fikrine alışmak zorunda. Mar’ın, hiçliğin ortasında, Fas ile Moritanya ortasındaki sonu geçtiği o uçsuz bucaksız çölde, tahminen daha da ıssız bir öbür rave’de olabileceği ihtimalinin peşine düşmek için Luis ve Esteban, Fas ordusunun koordine ettiği —rave’i dağıtmış, müziği susturmuş ve herkese geldiği yere dönmesini emretmiş— araç konvoyunu bırakıyor ve bölgenin düşman doğasıyla baş etmeye çok daha elverişli iki kamyona takılıp çılgın bir maceraya atılıyorlar: Ölümcül saç tokası virajlar, batma riskinin yüksek olduğu sığ geçitler ve akla gelebilecek daha kaç engel…
Yol arkadaşları Jade, Tonin, Begui, Stef, Josh… Var olmanın teamüllerine karşı bilerek aranan bir düzensizliğin direnişçileri, vücutlarında hududun çok ötesinde yaşanmış bir hayatın izleri var. Tonin bir bacağını, Begui sağ elini kaybetmiş, Stef’inse birkaç dişi yok. Her halleriyle firariler, Tonin’in başkalarını eğlendirmek için doğaçladığı Boris Vian’ın o hoş müziğindeki kahramanlar üzere: “Ve şunu da söyleyin sizinkilere / şayet beni aramaya gelirlerse / ateş edebilirler / zira bende silah yok.” Çok geçmeden Mar niyeti, seyircinin —ve tahminen de karakterlerin— sinapslarından çekiliyor; kız hakkında tek yorum Luis’in telefonundaki fotoğrafları kurcalayan Jade’in ağzından dökülüyor: Onda “hüzünlü bir yüz” gördüğünü söylüyor. Geriye sadece yola devam etmek kalıyor, Avrupalı kolaycılığı ve imkansız kontrol fikrini affetmeyen bir tabiatın, asla dinmeyen, zirvede dolaşan ebedi tehdidi altında. Tahminen kelamlara dökülmeyen varsayılan bir üstünlüğün de… Ve işte, seyircinin her türlü savunmasını yerinden sökebilecek güçte sersemletici bir görünün kıvrımlarında, Henri-Georges Clouzot’nun Dehşet Yolcuları (La salaire de la peur, 1953) beliriyor güya: Orada da kamyonlar, orada da haşin tabiat, orada da tüm çatışmaların dışında kalmak isteyen anarşik bir insanlık var. Ancak kalamıyor.
Sırat, kimin kime karşı başlattığı pek aşikâr olmayan —ama her zamankinden yakın ve ikna edici— hayali bir üçüncü dünya savaşının ortasında geçiyor; bu detay aslında bütünüyle değersiz, zira gerçek şu ki savaş yıllar evvel ilan edilmeden başladı ve ne vahşetini yavaşlatmaya ne de kan susuzluğundan vazgeçmeye niyetli. Bu umutsuzların aradığı şeylerden hiçbir iz yok ufukta: Yolun sonunda hiç fakat hiçbir şey görünmüyor, hatta nihayetinde yolun kendisi bile görünmüyor. Aslında kıt kanaat olan yer, coğrafik, kültürel, patlayıcı bin bir mahzurun de taşıyıcısı. Devam etmek gerekiyor, tahminen “hayatta da değerli olan, dinlemek değil, dans etmektir,” diye fısıldıyorlar birbirlerine. Bu yüzden mevt haberlerini duyurduğunda radyo kapatılıyor lakin “savaş” denmeden evvel ontolojik olan bu çatışmadan kaçış da mümkün olmuyor: Yaşamakla çatışma, kuralla çatışma, evvelce mecbur kılınmış olanla çatışma, hepsi orada duruyor.
Oliver Laxe, seyircisini sadistçe bir ustalıkla daima tansiyonda tutarken (ve burada “spoiler” terslerinin gazabını çekmemek için detayına girmediğimiz bir sekans, son yıllarda dünyada görülen en bunaltıcı ve hayranlık uyandırıcı sahnelerden biri), süssüz ya da temenniden ibaret olmaktan çok uzak, gerçek bir politik niyet örüyor; eşitsiz bir dünya üzerine bir spekülasyonun koordinatlarını çizerek. Bu dünyada en zararsız Avrupalı bile haklı olarak cürüm iştirakiyle malûl; ve mevt ilanlarını dolduran binlerce sefil için garanti edilen, hiçbir yere varmayan bir Odysseia’dan ibaret bir seyahat. Var olmayan bir saadet diyarının peşinde —tıpkı tahminen hiç var olmayan Mar (mare? Marocco?) gibi— dünyanın hâlâ yalnızca dans etmek için, patlamak için değil, bir rave’den ötekine akabildiği yanılsamasının peşinde. Müslüman dünyada “El-Sirât-ı Müstakim”, yanlışsız yolu, kurtuluşa götüren patikayı söz eder. Pekala artık o yolu yürümek nitekim mümkün mü?
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
