İleride birileri bana falanca görüntü, üç boyutlu baskı, oyunlar yahut dinamik multimedya sistemleri hakkında fikrimi sorarsa, ne düşündüğüme dönüp bakabileyim diye bunları yazıyorum. Yanlış anlaşılmasın, ben de illüstrasyonları, fotoğrafları, sinemaları ve müziği seviyorum. Ancak yazının yanında hepsi solda sıfır kalır, yazı her şeydir. Bu bahisteki fikrim değişmeyecek: Yazı, gelmiş geçmiş en güçlü, en kullanışlı, en tesirli bağlantı teknolojisidir. Bu kadar.
Konuşmayı ve işaret lisanını doğal birer olgu kabul edersek, yazı en eski ve en istikrarlı irtibat teknolojisidir. Yazısız bir toplum hiç olmadı, meğer yazma maharetinin aktarılması, öğretilmesi, edinilmesi gerekir; üstelik yazı akıl almaz seviyede sağlamdır. Beş bin yıl öncesine ilişkin metinleri, neredeyse üretildikleri günden beri okuyabiliyoruz. Yazı sözün tam manasıyla kaya üzere sağlamdır, granit bir kayanın üzerine kazırsanız cinsimizden bile daha uzun ömürlü olur.
Yazı, en esnek irtibat teknolojisidir. Fotoğraflar binlerce söze bedel olabilir, lakin söylemeye uğraştığınız şeye karşılık gelen bir fotoğraf varsa. Gelin, Vikipedi’de “rastgele madde” başlığına tıklayıp bir cümle seçelim. Bu cümleyi aktarabilecek resmi çizebilecek misiniz, bakalım. Buyurun: “İnsan hakları insan davranışının belli standartlarını tanımlayan ahlaki unsurlar ve normlardır, yasal haklar olarak tanınmakta ve milletlerarası hukukta korunmaktadır.”
Mümkün değil. Yazı, diğer hiçbir şeyle kıyaslanamayacak kadar eksiksiz biçimde düzenlenebilen belirsizlik ve katılık seviyesiyle, ilgili bağlamdaki incelikli düzeneğiyle fikirleri aktarır. Tüm edebiyat ve şiir, tarih ve ideoloji, matematik, mantık, programlama ve mühendislik fikirlerinin metin kodlamalarına dayanması tesadüf değildir.
Yazı, tıpkı vakitte en verimli irtibat teknolojisidir. Boyutları bakımından da. Bu yazı muhtemelen 5 bin bayt depolama alanı kaplar, tahminen de 2 bin bayta kadar sıkıştırılabilir. Buna karşılık, örneğin, Twitter’ın (eski) cıvıldayan kuş görselinin 20 piksel karelik imgesi bile 4 bin baytlık yer kaplar. İrtibat teknolojisinin her adımında evvel metin kodlaması gelir, başka her şey sonra gelir. Zira sembol bazında çok daha maliyetsizdir.
Optik telgraf ağı Fransa’da 1790’da çalıştırılıyordu. Birileri sesi nakletmeyi denemeye kalkışmadan onyıllar evvel elektrikli telgraflar, okyanusları aşan kablolar vardı. Bant genişliği sesleri ve imgeleri iletebilecek kadar ucuzlamadan evvel teleprinter’lar, metin tabanlı bilgisayar ağları, postacılık, gazetecilik ve yayıncılık gelişmişti. iPhone’lardan evvel SMS, WAP, USSD ve Blackberry’ler vardı. Web’den evvel teletext, BBS, ağ haberleri, metin tabanlı bilgi sunum ortamları vardı. Bugün internetin en güzel ve en verimli bölgelerinin birden fazla metin merkezli olmayı sürdürüyor. Vikipedi’nin tamamını indirebilir, akıllı telefonumda saklayabilirim.
Yazı, toplumsal açıdan da en kullanışlı irtibat teknolojisidir. 1:1, 1:N ve M:N mod’larında kusursuz çalışır. Kolay kolay endekslenebilir, tesirli arama yapılabilir. Öbür lisanlara çevrilebilir. Değişen süratlerde üretilebilir ve tüketilebilir, asenkrondur. Algoritmik olarak karşılaştırılabilir, farklılaştırılabilir, kümelenebilir, düzeltilebilir, özetlenebilir ve filtrelenebilir. Çok taraflı düzenlemeye imkan tanır. Dallanıp budaklanan konuşmalara, gizlenmeye, açıklama yapmaya, alıntı yapmaya, gözden geçirmeye, özetlemeye, yapılandırılmış cevaplara, tefsire, hatta hayran kurgularına bile müsaade verir. İnsanların metni kullanma biçimlerinin genişliği, ölçeği ve derinliği hiçbir şeyle kıyaslanamaz. Kitaplarla dolu bir kütüphanenin ya da gönderilerle dolu bir internetin toplumsal, iletişimsel ve bilişsel karmaşasının öteki hiçbir bağlantı teknolojisinde karşılığı yoktur. Öteki hiçbir şey yazının yanına bile yaklaşamaz.
Yazı konusundaki fikrim asla değişmeyecek: Her vakit evvel yazıyı tercih edin. Eski işverenimin da söylediği üzere, yazıya her vakit inancın. Sizi hayal kırıklığına uğratmayacaktır.
*Graydon Hoare’in şahsî blog’unda yer alan bu yazı, Derin Savaşan tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut nizamlı desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
