İstanbul’un Fatih ilçesinde yer alan tarihi Zeyrek Çinili Hamam, 13 yıl süren onarım çalışmaları sonucunda kente bir kültür mirası olarak yine kazandırılıyor. İsmini UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki tarihi Zeyrek semtinden alan bu kapsamlı onarım projesi, hamam olarak kullanılacak kısımların yanı sıra bünyesindeki müze, tarihi Bizans sarnıçları ve aktiflik alanlarıyla İstanbul’un kültür-sanat haritasındaki yerini alıyor.
“Kalıntıların Şifası”
Zeyrek Çinili Hamam, hamam dahil olmak üzere bütün yapının içinde gerçekleşecek, Türkiye’den ve yurtdışından sanatkarların açılışa özel üretimlerinin yer aldığı Kalıntıların Şifası isimli stantla 30 Eylül’de kapılarını ziyaretçilere açıyor. Küratörlüğünü Mana Arslanoğlu de Coster’in üstlendiği stant, hamamın arkeolojik bir hafriyata dönüşen 13 yıllık onarım sürecinden ilham alıyor. Standa katılan 22 sanatçı ortasında Francesco Albano, Adrian Geller, Alice Guittard, Başak Günak, Maryam Hoseini, Ahmet Doğu İpek, Lara Ögel, Zoë Paul, Daniel Silver, Panos Tsagaris, Ezgi Türksoy ve Elif Uras hamamın tarihi, mitolojisi ve mimarisine karşılık veren, yere has yeni işler üretiyor. Stantta ayrıyeten Erol Akyavaş, Mehtap Baydu, Hera Büyüktaşçıyan, Dorothy Cross, Candeğer Furtun, Cecilia Granara, Renée Levi, Maude Maris, Ayça Telgeren ve Marion Verboom’un yapıtları da yer alıyor.
Zeyrek Çinili Hamam Müzesi
Osmanlı Donanması’nın Kaptan-ı Deryası Barbaros Hayreddin Paşa tarafından yaptırılan ve 1530-1540 yılları ortasında Osmanlı İmparatorluğu kültürel ihtişamının tepesindeyken Mimar Sinan tarafından inşa edilen hamam, onarımın akabinde geçtiğimiz sene birinci kere İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın düzenlediği 17. İstanbul Bienali’ne konut sahipliği yapan yerlerden biri olarak ziyaretçileriyle buluşmuştu.
Genellikle saraylarda kullanılan özel tasarım çinilerin kamusal bir alanda bu kadar yaygın kullanıldığı en eski örneklerden olan hamam, onarım çalışmaları sırasında iki asırdan fazla müddettir sıva altında kalmış olan 18. ve 19. yüzyıl duvar fotoğrafları de dahil olmak üzere hamamın kapalı hazineleri gün yüzüne çıkarıldı.
Hamamla eşzamanlı açılan Zeyrek Çinili Hamam Müzesi de ziyaretçilerini Roma, Bizans ve Osmanlı devrini kapsayan tarihi bir seyahate davet ediyor. Hamam, 2024 yılının birinci günlerinde tekrar ısıtılacak. Kalıntıların Şifası standı vesilesiyle Zeyrek Çinili Hamam ziyaretçileri, süreksiz müddetliğine bu kıymetli kültürel mirası hamam olarak kullanılmadan evvel son defa deneyimleme talihi bulabilecekler.
Zeyrek Çinili Hamam Müzesi’nin ziyaretçileri, hamam kompleksinin onarım sürecinde İstanbul Arkeoloji Müzeleri kontrolünde gerçekleşen hafriyatlarda ortaya çıkarılan Roma, Bizans ve Osmanlı periyoduna ilişkin yapıtları görebilecekler. Atelier Brückner tarafından tasarlanan müzenin katlarından biri, onarım ve hafriyatlar sırasında keşfedilen ve hamamın içinde koruma edilen yaklaşık 3 bin kesimlik mavi-beyaz İznik çini modüllerinden oluşan bir seçkiye ayrılıyor. Yapılan araştırmalar, eşsiz desenlere sahip 10 binden fazla çininin, birçoğu 19. yüzyılda Avrupa’daki özel koleksiyonculara ve müzelere satılmadan evvel hamamın iç duvarlarını süslediğini ortaya çıkardı. Ziyaretçiler, dijital etkileşimli bir tecrübe aracılığıyla 16. yüzyıla seyahat yapabilecek ve hamamın 360 derecelik görünümünü keşfedebilecekler. Hamam ritüeliyle özdeşleşmiş havlular, taslar, kıymetli metaller ve sedeflerle süslenmiş nalınlar üzere tarihi hamam nesnelerini içeren ihtimamla hazırlanmış seçkinin yanı sıra müzede hamamın Mimar Sinan tarafından tasarlanmış su ve ısıtma sistemlerini açıklayan şema ve maketler de görülebilir.
Restorasyon
Zeyrek Çinili Hamam, ismini aldığı İznik çinileri de dahil olmak üzere özgün mimarisine ve tarihi dokusuna sadık kalınarak The Marmara Kümesi tarafından restore edildi. Hamam, KA-BA Mimarlık’ın yürüttüğü onarım çalışmaları sırasında keşfedilen Bizans devrine ilişkin sarnıçlara da mesken sahipliği yapıyor. Ziyaretçiler, hamamın inşaatı sırasında Barbaros Hayreddin Paşa’nın kadırga köleleri yahut levendleri tarafından duvarlara çizilmiş olabileceği düşünülen kadırga figürlerinin keşfedildiği yeraltı Bizans sarnıçlarını da gezebilecekler. Sarnıçlar, hamam eski fonksiyonuna kavuştuktan sonra da, farklı disiplinlerden sanatkarların mekâna has yerleştirmelerine sahne olmaya devam edecek.
