Her gün yeni bir trajediye uyanırken bir sabah sayılara, sonraki sabah isimlere, bir sonraki günse sessizliğe dönüşüyor vefatlar. Bazıları manşetlerde birkaç saat kalıyor, bazıları hiç geçemiyor o eşiği. Her yeni cinayet, eskilerle yan yana diziliyor; ortada bir tarih değişiyor, sistem tıpkı kalıyor. Güya hata mahalli daima birebir, yalnızca özneler değişmiş üzere. Vakitle fark ediyoruz ki bu ülkede her cinayetin röntgeni aşağı üst birbirine benziyor.
Aynı karanlık odalar, birebir “araştırılıyor” açıklamaları, tıpkı unutulmuş ve tozlanmış dosyalar… Faillerin yüzleri bulanık, lakin içinde yaşadığımız tertibin gölgesi daima üstümüzde. Bu biteviye tekrarın seyircisiyiz artık. Her gün biraz daha az şaşırıyor, daha az öfkeleniyor ve daima daha fazlasını kabulleniyoruz. Toplumsal medyada karşımıza çıkan bir fotoğrafta bazen bir ömrün geçişini, bazen de şimdi başlamamış bir hayatın sonunu görüyoruz. Ailelerini arayan çocuklar, çocuklarını arayan ailelere tanıklık edip duruyoruz; bir nedenin peşinde, bir mezarın yerini öğrenmeye bile razı insanları izliyoruz.
“Rabia Naz’a ne oldu?” sorusu, günü geliyor Hakan Tosun için soruluyor. Birbirini kollayan hata ağları ise çivi çakmış üzere duruyorlar yerlerinde. Ortaya bir sürü feryat giriyor; öfke, hüzün, bir de yorgunluk… Her şey bir mühlet sonra yankıya dönüşüyor. Bir müddet sonra bu sessizliğin yalnızca yankı olmadığını, örgütlü bir sessizlik olduğunu fark ediyoruz. Şiddet artık daha az sokak ortasında asker tüfeğiyle, gözaltında kayıpla geliyor tahminen. Fakat hiç azalmıyor da. Bunların yanında bir de kılık değiştiriyor. Kurşunların yerini açlık ve yoksulluk, gözaltının yerini güvencesizlik, kayıpların yerini borç listeleri alıyor.
Devletin şiddeti gündelik hayatın artık her alanına sızmış halde; bordrolarda, adliyelerde, kira kontratlarında, iş cinayetlerinde… Bir vakitler faili meçhul olan vefatlar, artık ismi muhakkak lakin yazgısı değişmeyen bir sıradanlığa dönüşüyor. Artık öldürmek için tetiğe basmak gerekmiyor; susturmak, fakirleştirmek, unutturmak kâfi oluyor.
Sosyolog Johan Galtung’un tarifiyle burada, görünmeyen lakin işleyen bir şiddet biçimi devreye giriyor. Yapısal şiddet sayesinde kurşun sesinin yerini bazen açlık, bazen sessizlik, bazen de bürokratik bir evrakın tozlu kapağı alıyor. Zira bu ülkede vefat bazen müsaadeyle gerçekleşiyor. Nizamın kolaylaştırdığı bir şiddet biçimine dönüşüyor. Biliyoruz ki yoksulluğun intihara sürüklediği de öldürülmüştür, çocuk yaşta çalışırken can veren de. Zira ikisinin de mukadderatı tıpkı elin yazdığı bir senaryonun yapıtıdır.
Afganistanlı mülteci emekçi Vezir Muhammed Nourtani’nin katillerinin ödül üzere bir ceza almasının nedeni de budur: Bu topraklarda adalet faille pazarlık yapıyor; sistem kendi elleriyle kurduğu yoksulluğu kabahat mahallinden gizlice çıkarıyor. Seçtiği bir sıfatla cinayeti kılıfına uyduruyor. Bu sıfat bazen “mülteci”, bazen “trans”, bazen “terörist” oluyor. Bizse epey vefata karşın hâlâ yaşıyoruz. Tahminen de bu yüzden yaşamak bile artık bir çeşit direniş biçimi. Adaletin tecelli ettiğini görmek için uyanılan bir sabah… Her yeni vefatın akabinde nefes almak, bir direniş hareketine dönüşüyor ancak yetmiyor.
Arkadaş Z. Özger’in “bizi yaşatan kan” dediği şey tahminen de bu, bir çeşit sirkülasyon halinde adalet isteği. Kanın o eski manası, yani canlılığı sürdürme fonksiyonu burada öbür bir lisana bürünüyor: ölenlerin kanı, kalanların hafızasında dolaşıyor. Ve biz, her yeni acıyla birlikte daha fazla hatırlıyoruz.Her ismi, her yüzü, her kıssayı birbirine ekliyoruz. Bu hafıza bazen bir duvar yazısı, bazen bir müzik, bazen mahkeme koridorundaki bir bakış. Kendini tekrarlayan adaletsizlik karşısında, hatırlamak bir vazife değil yaşama biçimi haline geliyor. Ve tekrar ediyoruz, bizi yaşatan tam da bu damar; acıyla, utançla, fakat inadına hayatla beslenen.
*Yazının başlığı Arkadaş Z. Özger’in “Günler Perişan” şiirinden ödünç alınmıştır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
