Yeni öğrenci radikalizmini savunmalıyız

1960’larda muhafazakarların radikal öğrencilere çamur atması kolaydı. Sadece devlet düşmanı olmakla kalmıyorlardı, ömür biçimleri da adabımuaşereti aşacak biçimde oluşturulmuş üzereydi. Bırakın barikat kurmayı, bir çadır direğini bile doğrultamayacak kadar başları dumanlıyken ihtilalden dem vuran, uzun saçlı, gevşek tiplerdi. Özgürlük özgür aşka indirgenirken, bir hafta boyunca üstünde saç bandından öbür bir giysi olmadan yatakta yayılmak burjuvazinin çalışma fetişinin bir eleştirisi oluyordu. Katiyetle hiçbir şey yapmayarak tertibe baş tutabilirdiniz. Ya da orta sınıf bedellerine karşı mücadele etmek yerine, yalnızca okulu bırakarak baskıcı sistemi reddedebilirdiniz. Pasiflik bir aktivizm biçimine dönüşmüştü. Barış, düpedüz tembellik demekti. Ütopya uzak bir gelecekte değil de, o sırada tüttürdüğünüz esrarlı sigaranın dumanındaydı.

Ne var ki bu gevşek tipler birebir vakitte siyasi militanlar da olabiliyorlardı zira militanlıkları tam olarak gevşekliklerinde yatıyordu. Onlar için kontağı kapatmak ve boş boş takılmak en az sandık başında oy saymak kadar politikti. Asıl sorun, pek çok siyasi krizde olduğu üzere, siyasetin tarifinin kendisiyle alakalıydı. Siyaset sandıkta başlayıp sandıkta mı bitiyordu, ne yediğinizi ve nasıl seviştiğinizi de kapsamıyor muydu?

Tüm bunlar, 1960’ların sonundaki öğrenci isyanlarının yalnızca siyasi değişimi değil kültürel ihtilali de hedeflediğini gösteriyor. Onlar, gerçek siyasi dönüşümün yalnızca tarım siyasetleri ya da dış siyasete ait görüşlerde değil, insanların yaşadıkları tecrübelerde kök salması gerektiğinin şuurundaydılar. Geleneklerini, pahalarını ve duygusal alışkanlıklarını kapsayan geniş manasıyla kültür, siyasetin yatacağı topraktı. “Yatmak” fiili bu farklı manada da bu kadar kıymetli bir şey idiyse şayet, bunun nedeni kısmen seksin eğlenceli olması kadar, ismine yakışır rastgele bir siyasi değişimin yine var etmesi gereken o içsel, şahsî alana ilişkin olmasıydı.

Hippiler ve yippiler, bu hususta birkaç yüzyıl evvel Avrupa’da kendi uzun kültürel ihtilallerini başlatmış olan, o esef duydukları orta sınıflardan ilham alıyorlardı. Ahlak ve görgü kurallarında ortaya çıkan bu yeniliğin en büyük başarılarından biri de realist romandı, fakat bu varlıklı kaynak bile bilim olarak bildiğimiz güçlü entelektüel ihtilalin yanında sönük kalıyordu. Eski aristokratik kıymetler olan nezaket, hiyerarşi ve can sıkan köylüleri kırbaçlama aktifliği yerini tutumluluğa, vicdana, özdisipline, çalışkanlığa ve evlilikte sadakate bırakırken, değişime uğrayan şey yalnızca hisler değil birebir vakitte duyarlılıklardı. Meşrutiyetçiler, mutlakiyetçileri yavaş yavaş deviriyordu.

Bugün Batı’daki üniversite yerleşkelerini işgal eden öğrenciler ortasında başı kıyak halde “savaşma seviş” diyerek dolaşan pek fazla tip yok. Barış için bu kadar feryat ediyorlarsa, bunu gelecekte şiddetin aşıldığı bir dünya ismine değil, Gazze’de çabucak artık ateşkes olması için yapıyorlar ve katliamın sona ermesinin devasa bir aşk çemberini ortaya çıkaracağına dair hezeyan içinde değiller. Elhasıl, 1960’lardaki atalarından daha akıllı, pragmatik ve daha az idealist oldukları üzere, kafayı bulmanın ve sevişmenin cennete giden yol olduğu inancına da daha kuşkucu yaklaşıyorlar. Bu manada, soğukta uyumaları ve polisten dayak yemeleri dışında, günümüzün öteki öğrencilerinden pek de bir farkları yok. Thatcher ve Reagan periyodundan bu yana, çabucak hemen her yerde öğrenciler daha temkinli, çıkarcı ve menfaatçi oldular; bu kısmen içinde bulunduğumuz siyasi devrin genel eğilimlerine, kısmen de yükseköğretime has değişikliklere bağlanabilir. Bugünlerde öğrencilerin neredeyse tamamı, çabucak herkes üzere, büyük borç içinde ve bu da bizi muhafazakarlığa itiyor, statükoya bağlıyor ve çizginin dışına çıkma olasılığımızı azaltıyor.

Bu nedenle, siyasi radikalizm açısından böylesine karamsar bir devirde, birkaç yıl öncesine kadar üniversite olduğu bile zar sıkıntı anlaşılan, şirket kapitalizminin ve yönetimsel saçmalıkların kaleleri olan bu okullarda muhalefetin böylesi büyük bir ölçekte patlak vermesi çok etkileyici. Çünkü, adalet talebi uykuya yatmış olsa da şimdi ölmedi. Aslında tüm insani dürtüler ortasında söndürülmesi en güç olanlardan biri o, bütün bu polis şiddeti onu bastırmaya çalışsa da.

Şu anda Gazze’de pakların katledilmesini protesto eden öğrenciler en temelde bu okulların birer müşterisi. Göz kamaştırıcı fiyatlar karşılığında, öğrenme kıymetinin yerini çoktan paranın aldığı kurumlardan eğitim denen bir meta satın alıyorlar. Ben de eski bir üniversite profesörü olarak, edebi eserler hakkındaki görüşlerimi karşılayabilecekleri ölçüler oranında öğrencilere sunarak akademinin para odaklı hale gelmesinden faydalanırdım. Örneğin, yalnızca beş dolar verenler Macbeth karakteri üzerine kısmen değişik fakat dünyaya pek de yararı olmayan yorumlarımdan birine sahip olabilirken, bu ölçünün dört ya da beş katını ödeyebilecek olanlar Uğultulu Tepeler‘in şaşırtan derecede özgün bir tahliline sahip olabilirlerdi. Hatta eleştirel yorumlarım için tek seferde ödeme yapamayanlar için her hafta küçük bir ödeme ya da bir çikolatalı kek, Ortan örgüsü bir kazak üzere takas eserleri karşılığında Jane Austen hakkındaki fikirlerimi paylaştığım bir taksitli satış programı bile oluşturmuştum.

Üniversiteler, ne kadar ayrıcalıklı ve uzaklıklı olurlarsa olsunlar, bir vakitler toplumsal tertibin önceliklerini uzun müddettir bünyesinde toplayarak bilgelik ve uzmanlığın testine tabi tutan insani tenkit merkezleriydi. Günümüzde ise, her ne kadar eserleri daha az elle tutulur olsa da, Tesco kadar piyasaya hapsolmuş durumda oldukları söylenebilir. Bugünün öğrencileri bu sistemin yarattığı kitleler ve bugüne kadar onun rastgele bir alternatifiyle tanışmamışlar. Çok sayıda İngiliz öğrencinin katıldığı son büyük ölçekli siyasi olay, Irak işgaline dair protestoları saymazsak, 1980’li yılların başındaki madenci greviydi, yani bugün yaklaşık 40 yıl geride kalmış bir olay. O vakitten bu yana, öğrencilerin daha politik olanları güçlerini ya ekolojiye ya da kimlik siyasetine kanalize ettiler.

Yine de ortalarında, ödedikleri fiyatların İsrail’in açtığı savaşı desteklemek için kullanıldığını görmek istemeyenler var. Şunu da belirtmek gerekir ki, bu taleplerde öğrencilerin kendileri için istediği çok az şey var ya da hiç yok. Özgecilik politik olarak revaçta olmayabilir, lakin zenginlerin tüm gayretlerine karşın soyu tükenmiş de değil. Eşcinsel, engelli, feminist ya da etnik bir azınlığın parçasıysanız, siyasi faaliyetiniz büyük ölçüde diğerlerine hizmet eder lakin bunun direkt sizi de içeren ferdî bir boyutu olması mümkündür. Lakin Filistin hastanelerinin bombalanmasını protesto eden beyaz orta sınıf bir Amerikalı için durum mutlaka bu değil.

Ne var ki, Ortadoğu’daki savaşın New York ve California’da kimlik siyasetine dönüşme tehlikesi yok denemez. ABD’deki Filistin yanlısı protestocuların bir kısmı bu tehlikeye karşı epey dikkatli görünüyor. Aslına bakılırsa, postmodern Amerika’nın bir kimlik meselesine dönüştüremeyeceği rastgele bir şey yok üzere. Bu protestocuların küçük bir azınlığı sahiden de rezil antisemit tipler, münasebetiyle bu suçlamayı hareketin tamamına yüklemek de sıkıntı olmuyor. Birtakım Yahudi öğrenciler açısından da sıkıntı saf sivillerin parçalanmasından çok Yahudilik bağlamında yine çerçevelenebiliyor. Bugünlerde buna “söylemi yönetmek” deniyor. İsrail’in yürüttüğü terör kampanyasını ahlaki olarak savunamıyorsanız, o vakit karşıdan karşıya geçme hakkınız üzere farklı bir şeyden bahsedin. Günümüzün moda taktiği dikkat dağıtma ve uzaklaştırma. Öğrenci kalabalıkları çeteler olarak tekrar tanımlanırken, öğrenci olmayanlar da “dış mihraklar” olarak damgalanıyor. Birtakım ABD’li siyasetçiler kendi ortalarında açlıktan ölen çocuklardan değil, söz ve toplanma özgürlüğünden bahsediyorlar. Amerikalı aksiyoncu öğrencilerin de belirtmek istediği üzere, Gazze’deki üniversitelerin harabeye döndüğü bir devirde Amerika’daki akademik özgürlükler konusunda pek çok tartışma yürütülüyor. Batı Şeria’daki şiddetten bahsedilmezken, Columbia’daki şiddet manşetlere taşınıyor.

Bu esnada “ama”yla başlayan laf salataları da bütün süratiyle yayılıyor. Evet, Gazze’deki toplu katliamlar hüzün verici, lakin Hamas’ın kökünü kazımanın tek yolu bu! En temel etik unsurlardan birini çiğneyerek, maksatlar araçları yasallaştırır hale getiriliyor. Pekala, düşmanı yok etmek için bir milyon Filistinliyi yok etmek unsur olarak kabul edilebilir mi? Evet, şu anda İsrail’i yöneten sağcı fanatikler bir utanç kaynağı olabilir, lakin İsrail devleti her ne kıymetine olursa olsun savunulmalıdır! Evet, Filistin’i savunanların seslerini duyurmaya hakları var, lakin çocuklarını Kennington ve Walworth’tan Londra’nın merkezindeki yürüyüşlere getiren öğretmenler ve toplumsal hizmet uzmanları da dahil olmak üzere, bunların birden fazla kılık değiştirmiş Hamas yanlısı fanatiklerdir!

Geleneksel olarak öğrenciler hem hakarete uğramanın hem de alay edilmenin ikili yükünü taşırlar. Toplumsal asalaklar olarak yaftalandıkları üzere, başları bulutlarda idealistler olarak da alay konusu edilirler. Halbuki 1960’ların sonundaki ABD’deki öğrenci hareketi ulusal siyasette hesaba katılmak zorunda kalınan bir güçtü, Fransa’daki muadili ise işçi kitleleri sokaklara dökmüş ve neredeyse hükümeti devirmişti. Platon ya da pankreas çalışan bir küme insan için bu hiç de üzücü sayılmaz.

*Bu yazı, Emre Yeksan tarafından Terry Eagleton’ın Unherd‘de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. Birinci versiyonu e-komite’de yayımlanmıştır.