Her yıl aralık ayıyla başlayan yeni hayaller, amaçlar ve umutlar furyası takriben ocak ayının sonuna yanlışsız sönümlenirken, tekrar de her yeni yılda tıpkı hevesleri içimizde barındırmaktan geri duramıyoruz. Piyangodan amorti bile kazanamadığımız haberiyle başlayan her yeni yılda maksat tahtamıza (vision board) koyduğumuz meskenden, otomobilden da fersah fersah uzaktayız.
Hayalimizin hayli altında standartlardaki alelade tatil için yıllık müsaade hakkımızın elverdiği o pek kıymetli yedi günü kovalıyor, bağlantılarımızda sevdadan evvel iktisadın engebeli yollarına takılıyoruz. Öyleyse neden her yılbaşında yeniden de birebir heyecanı, birebir ümidi hissediyoruz? 23.59 ve 00.00 ortasındaki o kısacık dakikada tam olarak neyin değişmesini temenni ediyoruz?
Kötü haberi vererek başlayalım… Bize palavra söylüyorlar. Dünyanın çabucak hemen bütün kaynakları ve parası bir avuç insanın elinde. Her şeyin en düzgününden hepimize yetecek kadar bulamıyoruz. Hiçbir dilek, meditasyon ya da düzgün niyet bu somut gerçekliği delip geçebilecek kadar kuvvetli değil. Hayallerimize kavuşmamızın önündeki mani baht ya da daha çok çalışmak değil, sınıf farkı. Birilerinin ay süren o “muhteşem” yat tatillerine gidebilmesi için başkalarının yedi güne razı olup çalışmaya devam etmesi gerekiyor. Birilerinin son model otomobilini bir sefer daha yenileyebilmesi için başkalarının metrobüsün yahut otobüsün yolunu tutması gerekiyor. Birilerinin emlak zengini olabilmesi, başkalarının evsiz kalması, barınamaması demek oluyor.
Bir gün güçlü olmayı ne kadar samimiyetle dilerseniz dileyin, her yılbaşında milyonlarca fakirin hayallerini süsleyen, sohbetlerine meze edilen Ulusal Piyango hayalinin kazananı son vakitlerde her sene birebir: Demirören ailesi. Işıklı meydanlar, imkansız hayaller ve itinayla pompalanmış bir coşku içinde geçen yılbaşı heyecanının biraz altını kazıdığımızda çıkan şey yeni artırımlar, yüksek enflasyon ve geçim sıkıntısı.
Türkiye’nin yarısından fazlası taban fiyat ve altında gelirle yaşamaya çalışırken, yeni yıla (artık yoksulluk bile değil) açlık sonunun altında kalan taban fiyat açıklamasıyla başladık. Lakin memleketin şiddetli yakın tarihinde bile birinci olabilen bu kepazeliği sadece birkaç gün konuşabildik. Zenginin uyuşturucusu züğürdün çenesini yorarken, fakirlerin açlığı gündemde kendine yer bile bulamadı. İşte ülkenin baskın çoğunluğunu oluşturan görünmezler, yeni yıla bu türlü girdi.
Kıyamet sineması senaryolarını hayal edin. Bu sinemalarda sürekli kaos hakimdir, kolektif gayrete yer yoktur. Felaket yaklaştıkça, herkes kendi paçasını kurtarabilmenin yollarını arar. Hatta bazen bu yolda sevdikleriyle bile karşı karşıya gelebilecek kadar gözünü karartır. Hayat ve mevti ayıran kalın çizginin ortasında cürüm, sevgi, adalet, dayanışma ve kaç kavram yok olur sarfiyat. Geriye yalnızca ve yalnızca, artık içi boşalmış bir “ben” kalır. Suya sabuna dokunmak istemeyenlerin inatla “sosyal çürüme” üzere bağlamsız bir kavramla açıklamaya çalıştıkları bu gerçek, düpedüz ekonomik ve politiktir. İnsanın özduygularıyla değil, açgözlü iktidarlar ve sömürgeci yatırım ortakları tarafından düşürüldüğü çaresizlikle ilgilidir. Bu çaresizlikten kurtulabilmek için kolektif bir umut yolu açılamadığında, beşerler kişisel hayallere sarılır. Zira bu iklimde Ulusal Piyango’nun onlara vurabilme ihtimali, insanca bir ömür ihtimalinden çok daha muhtemeldir.
Nüfusun en az yarısının açlık sonunun altında yaşadığı bir ülkede insanların kendileriyle bu kadar obsesif bir alaka kurmaları tesadüf değil. Herkes her şeyin en güzelini hak ettiğine inanmak zorunda zira kimse topluca her şeyin en berbatına maruz bırakıldığımızı konuşmak istemiyor. Başta bahsettiğimiz o “birilerinin” ortasına girebilmek, birileri ve başkaları ortasındaki farkı ortadan kaldırmaktan çok daha mümkün görünüyor. Böylelikle doğum günü ya da yılbaşı üzere hayatımızın çetelesini tutmamıza müsaade veren dönüm noktaları da işte bu obsesyon etrafında şekilleniyor. Bu devirlerde kendimize koyduğumuz daha sıkı çalışmak, daha çok spor yapmak, daha girişken olmak üzere amaçların hepsi “yeni bir ben”in, yani kişisel kaçış planımızın bir modülü. Halbuki kendimizden bir adım uzaklaşıp dünyaya baktığımızda, birden fazla şeyin hiç de yeni olmadığını görmek güç değil. Hatta yeni olandan medet ummak şu yana dursun, eskiye şükredecek haldeyiz.
Niyetim bir felaket senaryosunun ortasında, insanların kendileri için yarattıkları ufak tefek hayalleri ya da rahatlama anlarını yerden yere vurmak değil elbette. Aksine, içinde yaşadığımız bu nizamda küçük şeyleri anlamaya, değerlendirmeye, hatta kutlamaya çabalamanın bir nevi başkaldırı olduğunu bile düşünebilirim. Umuda karşı değilim. Hayatın rastgele bir alanında değişim isteyen hiç kimsenin de umuda karşı olabileceğini düşünmüyorum. Karşı olduğum şey, bu tertibin umudu bireyselleştirmesi ve optimistlikle umudu tıpkı kefeye koyması.
İyimserlik bir uyutma, umut ise uyandırma aracıdır. Optimistlik pasiftir, somut şartları görmezden gelir, hatta onların üstünü kapatır. Her şeyin güzel gideceğine dair bir inanç yaratır fakat bu temelsiz inancın konforu kısa müddet içinde tepetaklak olur. Umut ise harekete geçirir, ısrarcıdır. Hiçbir şeyin düzgüne gideceğine dair garanti yokken bile uğraşta ısrar eder. Tükenmez, tersine kendini yine doğurur. Terry Eagleton’a nazaran, dünyanın modüllü ve çelişkili hali aslında bir umut kaynağıdır. “Size çok değerli görünen bir şeyin diğer birinin hayatında yalnızca bir detaydan ibaret olduğu gerçeğindeki ironiyi kabul ederek yaşamak daha uygundur.” İşte insanı bireyci obsesyondan uzaklaştırıp, ona toplumun öznesi olduğunu fark ettiren de optimistlik yerine umudu koyan bu niyettir.
Yeni yıl, yeni yaş, yeni yıldönümleri… Bir yeniyi kutlarken ardımıza iyimserliği değil umudu aldığımızda, hiç de yeni olmayan şeylere yeni süsü vererek değil, gerçek bir yenilikçilikle adımlar atmaya başlarız. Yeni ihtimalleri, yeni bir maaşı, hatta yeni bir nizamı yalnızca temenni değil talep de ederiz. Bu yenilikler için yine ve yine çaba etmeye hazır oluruz. Yeniliği sistemin istediği aralıklarla değil, her yeni günde yine düşünür ve üretmeye çalışırız. Hep yeni bir şeyler söylemeye, yeni çıkış yolları aramaya, yeni sorular sormaya çabalarız. Böylelikle bizim yenimiz, saat 23.59’da ekranlardaki geri sayımla değil, yeni doğan günle başlar. Düşünmeye, anlamaya, aramaya ve kutlamaya paha olan, işte tam da bu yenidir.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, âlâ ki varsınız.
