Birkaç gün evvel Altın Portakal’ın sahnesinde bir bayan konuştu, 81 yaşındaydı. “Ben hâlâ çalışıyorum” dedi. “Çünkü çalışmazsam geçinemem.” 65 yıldır sahnede, setlerde, salonlarda olan Bilge Şen’in sesi, bir anlık alkışın değil yılların biriktirdiği sessizliğin yankısıydı. Üzerinden prim yapılmış, unutulmuş sonra da bir gece merasimle hatırlanmış bir sanatkarın sesi değildi sırf. İçinde yaşadığımız nizamın, egemenliği altında olduğumuz rejimin, maruz kaldığımız kültür siyasetlerinin iç sesiydi.
O konuşmanın yankısı sırf sahnede değil, setlerde, turnelerde, tiyatro salonlarının kulislerinde de duyuldu lakin gereğince yüksek biçimde duyulmadı. Zira biz bu ülkede yoksulluğu romantize etmeye alıştık: Sanat için yaşıyorum, biz işimizi aşk ile yapıyoruz, kıymetli olan alkıştır, falan filan. Halbuki gerçek bütünüyle farklı: 81 yaşındaki bir sanatçı geçinemiyor. Özel ders veriyor. Diziye çağrılırsa kısım başı 5-6 bin liraya oynuyor. Zira öbür dermanı yok.
Peki, bu sadece Bilge Şen’in öyküsü mi? Hayır. Bugün rastgele bir tiyatro oyuncusuna, dansçıya, figürana ya da teknisyene sorun: Kaçı sigortalı çalışıyor? Kaçı toplu kontratla çalıştığı kurumda emeğini koruyabiliyor? Kaçı hastalandığında sıhhat teminatına başvurabiliyor? Ne setlerde örgütlülük var, ne tiyatrolarda sendikal müdafaa, ne de sahnede hakkını savunacak bir yer. Bu dalda “şöhret” ile “geçim” ortasında direkt bir bağlantı yok. Reklam yüzü olan biri kirasını güç öderken, kısım başı 1.5 milyon alan oyuncuların yanında figürasyon yapanlar yemek fişi bekliyor.
Üstelik bunlar birer tercih değil, emek sömürüsünü görünmezleştiren kültür siyasetlerinin açık birer sonucu. Daha berbatı, bu tertibin sürmesini sağlayan sırf iktidar değil. Kimi yapım şirketleri, menajerler, üretimciler, hatta birtakım oyuncular da bu sessizliğin ve sömürünün modülü. Bir tiyatro oyununa sponsor olan banka birebir vakitte sahnedeki krizi de fonluyor. Merasimlerde teşekkür edilen yetkililer, öteki sahnelerde susturulanları cezalandırıyor.
AKP’nin “yeni kültür rejimi” sadece sansürle değil teşvik, teşekkür, fon ve merasimlerle de çalışıyor. Cem Yiğit Üzümoğlu’nun “grev hakkımız yok” demesinin akabinde gelen sessizlik çok şey anlatıyor. Sahneye çıkıyoruz fakat haklarımızla değil, yüreğimizle. Zira bu ülkede tiyatrocular, oyuncular, figüranlar, set emekçileri, müzisyenler hâlâ yalnızdır. Artık diğer bir şey söylemenin vakti geldi de geçiyor. Yoksulluğun tahlili romantizm değil, örgütlülüktür. Alkışlardan çok dayanışmaya, ödül merasimlerinden çok uğraşa gereksinimimiz var. Sanatkarın ömrü sahne ışıklarında değil, hakkını arayabildiği şartlarda manalıdır.
Bilge Şen’in söyledikleri, bu ülkede emekçinin, işçinin, sanatkarın ve seyircinin ortak sorusudur: “81 yaşında neden hâlâ çalışıyorum?” Geçinemeyen sanatçı sadece ferdî bir trajedi değil, bu ülkenin kültür alanındaki sistemsel çöküşünün en açık göstergesidir. Alkışın ardında yorgunluk, mükafatın ardında borç, sahnenin gerisinde belirsizlik vardır. Bu bölümde bir kriz varsa, bunun ismi yoktur lakin bedeli çoktur. Bu bedel, her gün tekrar sanat yapmaya çalışan binlerce insanın sırtına yıkılmaktadır. Bilge Şen’in sorusu, bir kuşağın, bir bölümün, bu ülkenin bastırılmış çığlığıdır. Bu sesi duymakla yetinemeyiz, bu sesi büyütmek gerekir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
