Düşünme, organize etme, sorumluluk alma rolü toplumda bayanlara birer ödülmüş üzere sunuluyor. Bize “becerikli kadın” madalyasını takan patriyarka, kendi egemenlik zincirine eklenen her yeni halkayı parlatmaya devam ediyor. Bu göz alıcı madalyalar ve parlayan zincirler kazanılmış zaferler değil, bayanların omuzlarına yüklenenlerin estetize edilmiş hali.
Araştırmalar, bayanların ve bilhassa annelerin zihinsel yükünün erkeklerinkinden çok daha fazla olduğunu, bu durumun da tükenmişlik, korku ve depresyon riskini artırdığını söylüyor. Üstelik bu fark sosyokültürel seviyeye bağlı olarak azalmıyor, sadece biçim değiştiriyor. Düşük sosyokültürel seviyede hayatın devamlılığı genelde bayanın hayatta kalma ve planlama maharetine bağlıyken, yüksek sosyokültürel seviyedeki ailelerde “kusursuz” nizamı sürdürmek için duygusal ve bilişsel planlama yükü tekrar bayanın üzerinde oluyor.
Zihin yükü, sadece yapılan işler değil yapılacakları düşünmek, planlamak, hatırlamak ve organize etmek demek. Bu yükün görünmesi epey sıkıntı zira ellerle değil zihinle taşınıyor, tam da bu sebeple çok daha yıpratıcı oluyor. Konut ve iş hayatının istikrarı, çocukların okuldaki ve okul dışı toplumsal aktiflikleri, mesken içi emek, toplumsal ve ferdi gereksinimlerin karşılanması tabiatıyla planlanmıyor.
Eğer bunların çarçabuk halledildiğini düşünüyorsanız muhtemelen hayatınızda bu yükü paylaşabildiğiniz yahut büsbütün üzerine bıraktığınız bir partneriniz var demektir. Bu satırları okuyan “duyarlı” partnerler yahut kendini “yardım eden” olarak tanımlayan hayat arkadaşları, bu sorunun kendi gerçeklikleriyle örtüşmediğine inanacaktır. Halbuki bu inanç ilgide adaletsizliğin sessiz taşıyıcısı oluyor. Zira asıl sorun, yardım etmekten çok hatırlama ve organize etme sorumluluğunun hâlâ çoğunlukla bayanların zihninde kalması.
Birçok erkek, meskende eşit rol aldığını düşünürken sadece yönlendirildiği şeyi yapıyor. Yani işi paylaşıyor fakat düşünme yükünü değil. Bayanın bu yükü alışkanlıkla adeta otomatikleşmiş bir halde, kimi vakit sessizce kimi vakit yüksek sesle taşımayı sürdürmesi “normal” sanılıyor. Halbuki olağan olan, görünmeyen zihinsel yükün bir kişi tarafından taşınması değil bu şartlarda yükü taşıyanların yavaş yavaş tükenmesidir.
Görünmeyen emeğin Türkiye’de aldığı biçimi Fiba Kümesi ve Özyeğin Üniversitesi’nin yayımladığı “Bakım Emeği ve Zihinsel İş Yükünün Beyaz Yakalı Çalışanlar Üzerindeki Etkisi” araştırması gösteriyor. Bulgular, bayanların konut içi bakım emeğinin yaklaşık yüzde 57’sini, zihinsel iş yükünün ise yüzde 60’ını taşıdığını; erkeklerde bu oranların yüzde 33–35 civarında kaldığını gösteriyor. Evlilik ve çocuk sahibi olma, bayanların yükünü artırırken, erkekler için manalı bir fark yaratmıyor. Bayanların kıymetli bir kısmı bu görünmeyen yük nedeniyle “tükenmişlik” yaşadığını, terfi tekliflerini reddettiğini ya da işten ayrılmayı düşündüğünü söylüyor. Araştırma, zihin yükünün sırf meskenin değil, iş hayatının da sessizce sürdürülen bir mesaisi haline geldiğini; tahlilin de ferdî farkındalıkla değil kurumsal ve toplumsal dönüşümle mümkün olduğunu hatırlatıyor.
Yıllardır “düşünen kadın” övülürken, düşünme emeği de bayanlara devredilmiş, erkeklerin zihinsel konforu “doğal bir hak” üzere korunmuştur. Tekrar de istisnaların olabileceğini söylemek gerekir. Bir ilgide, bir konutta, bir toplumda değişim evvel fark etmekle, sonra paylaşmakla başlar. Bir kişi “bunu daima ben düşünüyorum” dediğinde değil, oburu “bunu ben hiç düşünmemişim” diyebildiğinde istikrar kurulur. Aksi halde yorgunluk birikir, sessizlik büyür, iç konuşmalar ağırlaşır. Zihin yükü paylaşılmadığında münasebet yorar, sevgi bile düşündürür.
Artık bir meskende ya da alakada kimin ne kadar çalıştığını değil, kimin ne kadar düşündüğünü konuşmanın vakti. Zira düşünmek de iştir, emektir, yorgunluktur. Gerçek ve sağlıklı olan değişim, bir tarafın daha az düşünmesiyle değil başka tarafın da düşünmeye başlamasıyla olur.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
