Maraş merkezli sarsıntılardan etkilenen on binlerce insanın temel gereksinimleri hâlâ karşılanamamışken, çarçabuk “yeniden inşa” projeleri planlanıyor. TMMOB Kent Plancıları Odası, yıkılan kentlerin neden bir yılda inşa edilemeyeceğini anlatıyor.
Kentler asırlarca süren toplumsal, kültürel, siyasal etkileşimlerin ve toplumsal inşa süreçlerinin eserleri olarak ortaya çıkarlar. Kent kültürü, kent kimliği, kentlilik şuuru, kente karşı hissedilen aidiyet, kentsel bellek üzere kavramlar kenti kent yapan temel kavramlarken öbür taraftan toplumsal kimliğin oluşmasının da temel ögeleridir.
Kentler sadece barınma değil tıpkı vakitte toplumsallaşma, çalışma, kendini tekrar üretme alanlarıdır. Bu çerçevede kentlerin insanların istihdam, ulaşım, konaklama, rekreasyon, sıhhat, eğitim üzere farklı gereksinimlerine yanıt verebilmesi gerekir.
Sadece yeri sağlam olduğu için tarihi bağlamdan kopuk biçimde birbirine benzeyen yeni konutlar inşa edilerek elde edilen “yapılı çevre” kent olarak tanım edilemez. Bu süreç sonunda, bahsedilen sayılara ulaşılsa dahi, kentlerin beton mikserleriyle inşa edileceğini düşünen anlayış başarısız olmaya mahkumdur.
Yıkım yaşayan yerleşimlerde yıkıma sebebiyet veren tüm problemler tahlil edilmelidir. Zelzele sonrası ortaya çıkan demografik değişimin boyutu ortaya çıkarılmalıdır. Yaşadığımız yıkım kent ölçeğinde olduğu için yine inşa da kent ve bölge ölçeğinde düşünülmelidir.
Halihazırdaki haritaların, yerbilimsel etütlerin güncellenmesi gereklidir. Sarsıntıdan ziyan gören kamu yapıları, hastaneler, okullar, sosyo-kültürel tesisler ve teknik altyapıya ait tahlil çalışmaları yapılmalıdır. Sağlıklı fizikî inşa süreçleri lakin tüm bu tahliller yapıldıktan ve datalar güncellendikten sonra sakınım tedbirlerini içeren bütüncül planların iştirakçi bir formda hazırlanması, onaylanması ve kamuoyuyla paylaşılması sonrası mümkündür.
Bu nedenle bir yılda aşikâr sayıda bina inşa edilebilir lakin bir yılda kent inşa edilemez. Olması gereken; kısa ve orta vadede nitelikli süreksiz barınma alanları kurgulanarak depremzede yurttaşların temel muhtaçlıklarının giderilmesi, yüzyıllar boyunca yaşayacağımız kentlerin aceleye getirilmeden, kimliksizleştirilmeden, akılla, bilimle, planla ve toplumsal olarak yine ayağa kaldırılmasıdır.
Kaynak: TMMOB Kent Plancıları Odası
